2024: sleuteljaar voor de bibliotheek van morgen

Het jaar 2024 stond in het teken van een nieuw Bibliotheekconvenant voor de periode 2024-2027, dat in de loop van dat jaar het licht zag, en de (lange) aanloop naar de vernieuwde Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). Ook zijn er in 2024 belangrijke stappen gezet voor wat betreft de ontwikkeling van het provinciale Utrechtse bibliotheeknetwerk. Bovendien zijn er in 2024 een nieuw Uitvoeringsplan en een Ontwikkelagenda opgesteld. Op landelijk niveau is er een belangrijke bijdrage met de ontwikkeling van het Gezamenlijk bibliotheeksysteem. En eind 2024 nam Peter van Eijk, na jarenlang bevlogen leiderschap en een krachtige bijdrage aan het bibliotheekveld, afscheid als directeur-bestuurder van Cubiss-Bisc vanwege zijn welverdiende pensioen. In dit Jaaroverzicht blikken we terug op een jaar vol betekenisvolle stappen voor de verdere ontwikkeling van de bibliotheeksector.  

Nieuw Bibliotheekconvenant (2024-2027) 
In oktober 2024 hebben het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Koninklijke Bibliotheek (KB), de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en het Samenwerkingsverband van Provinciale ondersteuningsinstellingen voor openbare bibliotheken in Nederland (SPN) een nieuw bibliotheekconvenant afgesloten. 

Daarin blijven de drie maatschappelijke opgaven centraal staan: een geletterde samenleving, participatie in de informatiesamenleving en het stimuleren van een leven lang ontwikkelen. 

De ‘Robuuste bibliotheek’ keert terug onder de naam ‘Basis garanderen’, waarbij een aantal belangrijke randvoorwaarden zijn opgenomen. Dit omvat het opleiden en ontwikkelen van medewerkers en vrijwilligers, certificering om de kwaliteit van dienstverlening en programma’s te waarborgen, monitoring van de impact en financiering in nauwe samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek, en samenwerking op het gebied van ICT, gebaseerd op een afgestemde infrastructuur. 

Gecombineerd met de doelen uit de actuele actieagenda, waarin het streven is om het aantal gebruikers te vergroten van 4 naar 8 miljoen en de bibliotheek te transformeren van een uitleenfunctie naar een maatschappelijke educatieve organisatie, ontstaat het volgende beeld: 

Vernieuwde Wsob: van innovatie naar advies en ondersteuning op maat 
Met de inhoud van het nieuw Bibliotheekconvenant 2024-2027 wordt voorgesorteerd op de vernieuwing van de Wsob. Hoewel deze vernieuwde wet naar verwachting medio 2026 ingaat, wordt al in 2024 goed rekening gehouden met de betekenis ervan. 

De taken van Provinciale Ondersteuningsinstellingen (POI’s), zoals BiSC, worden verbreed. De aparte innovatietaak voor POI’s en de Koninklijke Bibliotheek vervalt: innovatie wordt voortaan een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle netwerkpartners. De nieuwe, bredere taakomschrijving luidt: “Een POI verricht, waar mogelijk en wenselijk in samenwerking met andere provinciale ondersteuningsinstellingen, ondersteunende activiteiten ten behoeve van de lokale bibliotheken in de provincie en biedt op hun verzoek onder meer kennis en advies aan over de inrichting, exploitatie en doorontwikkeling van openbare bibliotheekvoorzieningen” Daarnaast krijgen gemeenten en provincies een zorgplicht, waarbij provincies ook toezicht gaan houden op het gemeentelijke bibliotheekbeleid. 

Voor de Provincie is de Wsob onder andere van betekenis in de Vierhoeksoverleggen met Utrechtse gemeenten, bibliotheken en BiSC. In deze overleggen worden de nieuwe rollen en verantwoordelijkheden concreet besproken en afgestemd.  

Ontwikkeling Utrechts bibliotheeknetwerk 
De samenwerking binnen het Utrechtse bibliotheeknetwerk is in 2024 verder gegroeid en verdiept. Samen is gesproken over belangrijke organisatievragen, zoals: “Waar willen we als netwerk staan in 2028?” en “Hoe willen we samenwerken en hoe richten we dat in?”. Ook inhoudelijke thema’s kwamen aan bod, met speciale aandacht voor wat zeker een plek moet krijgen in het Uitvoeringsplan BiSC 2025–2028. 

De Utrechtse bibliotheken gaven daarbij duidelijk aan waar hun prioriteiten liggen: het Leesoffensief, werken aan impact, community vorming en een sterke bedrijfsvoering. In 2025 werken we deze thema’s samen verder uit en geven we er concreet invulling aan. 

Tot slot  
Eind 2024 nam Peter van Eijk na acht jaar afscheid als directeur-bestuurder. Zijn afscheidsbijeenkomst vond in februari 2025 plaats in de Bibliotheek Utrecht en werd goed bezocht. We bedanken Peter hartelijk voor zijn brede en waardevolle bijdrage aan de organisatie én aan het Utrechtse bibliotheekveld. 

Last but not least: in 2024 is met de Provincie Utrecht een nieuw Uitvoeringsplan vastgesteld voor de periode 2025–2028. Daarmee bevestigt de Provincie het belang van een sterke openbare bibliotheek in Utrecht, én de rol van BiSC als betrouwbare uitvoeringspartner. De komende jaren zetten we samen de schouders onder de uitvoering. Met vertrouwen, samenwerking en energie kijken we vooruit. We hebben er zin in. 

Henk Snier 
Directeur-bestuurder Cubiss-Bisc